اينکه اميرمؤمنان(ع) مي فرمايد: «ها ان هيهنا لعلما جما» اين چه نوع علمي بوده است؟

نکته اول :

امام مظهر تام صفات الهی است ، او مظهر اسم جامع است ، پس می توان گفت امام  مظهر علم الهی  می باشد . به این توضیح که چون خداوند علم علی الاطلاق است ، امام هم که مظهر خداوند است  ،  پس می شود مظهر علم علی الاطلاق .نتیجه اینکه  تمام علوم در نزد امام معصوم حاضر می باشد ،

و شاید این مطلب مراد امام علی (ع) در این جمله باشد .

نکته دوم :

 اگر  ادامه این جمله را در نهج البلاغه مطالعه کنیم (کلمات قصار 147 ) در میابیم که این علمی که حضرت از آن یاد می کند ( و بیان می دارد که نمی شود به کسی منتقل گردد) وجه و علت عدم انتقال را نیز ذکر  می کند .

حضرت آنجا  مردم را به چهار گروه تقسیم می کند که هر کدام به دلیلی ، لیاقت حمل آن علم را دارا نمی باشند .

از ادامه کلام  معلوم می شود ، آن علمی که حضرت از آن یاد می کند قابل تعلیم و تعلم است ، و مساله در خود علم نیست بلکه بحث روی قابلها است یعنی روی افرادی که قرار است حامل علم باشند  .

البته امام در انتهای  آن روایت می فرماید که در هر عصری افرادی پیدا می شوند که حامل علم گردند ، و آنها هرچند از نظر تعداد محدودند اما از حیث مقام و مرتبه دارای مقام بالایی می باشند .

نتیجه اینکه آن علمی که در نزد  امام معصوم می باشد علم کل است ، ولی این علمی که در این روایت امام از آن تعبیر فرموده ، ظاهرش این است که از علوم معمول بوده و قالب تعلیم و تعلم است  . اما افراد به دلیل رذایل اخلاقی ای که حضرت از آنها نام میبرد ، لیاقت فراگیریش را ندارند .

اما در نگاه دقیق تر  ،مراد امام همان علم خاصی می باشد که مخصوص  امام معصوم است همان علمی که تالی تلو علم خداست . تنها کسی که توانایی حمل آنرا دارد حجت خداوند  در هر عصر می باشد ، این مطلب به این قرینه استفاده میشود ، که امیر المومنین در ادامه استدراک کردند به این جمله ( خداوند زمین را از حجت خالی نمی کند ) یعنی تنها حجت خداست که آن علم را حامل است .